Ðǿմ«Ã½

AS 91782 Annotated exemplars

Te tito i tētahi pakiwaitara poto

Te Reo Rangatira | Level 2

Tauaromahi mÅ te Aromatawai Ä-Roto

Commentary

Ko te tauaromahi he tauira mahi Ä te Äkonga e whakamÄrama ana i te matÅ« o te paerewa paetae. He mea Äwhina i te kaiako ki te kÅwhiri whakataunga aromatawai ki te taumata e tika ana.

Tuku iho ngÄ tauaromahi me ngÄ whakamÄrama katoa [PDF, 506 KB]

Whiwhinga Kairangi

91782 Whiwhinga Kairangi exemplar (PDF | 375 KB)

Commentary

MÅ Kairangi, me tÄrai te Äkonga he pakiwaitara poto e Äta matapaki ana he tuahangata i tÄ“tahi take ahurea me te whakamahi i ngÄ rautaki tuhituhi e hÄpai ana i ngÄ nuka reo hei whakaniko i te pakiwaitara. Ka taea e te Äkonga tÄ“nei mÄ:

  • te nanakia o te whakarite i te kiripuaki matua ki tÄ tuahangata me tuawahine e mahi ai
  • te nanakia o te whakamahi i ngÄ nuka reo me ngÄ nuka tuhituhi hei whakaara i te pakiwaitara kia kounga ai
  • te tika o te tÄrai i te tÄhÅ« o te pakiwaitara kia mau ai te hungÄ pÄnui.

He nanahu te whare kÅrero o te Äkonga, i tuitui i ngÄ ariÄ ahurea hei tÅ«Äpapa mÅ te kaupapa nei kia aro mai te hunga pÄnui. Kua whakaahua i ngÄ whÄ“ako, i ngÄ mahi hoki o te tuahangata me Åna pÄnga ki te pakiwaitara mai i te tirohanga o te kaituhi (1).

Kua nanakia te whakawhanaketanga o ngÄ whakaaro o te pakanga i waenganui i te Tangata whenua me Tauiwi. Kua Äta whakatakotoria e te Äkonga Åna rongorongo i te wÄhi o te pakanga, tÅna mauheretanga me tana mahi pÅ«rahorua ki tÅna ake iwi. Ko te take matua o te pakiwaitara ko te whenua, te raupatu whenua, te pakanga mÅ te whenua me te mana motuhake o te tangata whenua (2).

E hÄngai tika ana ngÄ nuka reo ki te kaupapa o te pakiwaitara. Kua hÄpai ngÄ nuka reo i ngÄ pikitia Ä-kupu e tÅ«hono ana ki te wÄ me te tÅ«momo Ähua o te horopaki (3).

Kia pÅ«mau te whiwhinga Kairangi Pari tÄ“rÄ pea me whakamÄrama i te pÄnga o te pakanga, o te raupatu whenua rÄnei ki tÅna iwi. I mate noatia ia kÄore i ea te take ahurea, kÄore he tirohanga whakamua rÄnei o ngÄ iwi i tÅ« ki te whawhai. I mate noa te take me te tuahangata.

Whiwhinga Kaiaka

91782 Whiwhinga Kaiaka exemplar (PDF | 329 KB)

Commentary

MÅ Kaiaka, me tÄrai te Äkonga he pakiwaitara poto e Äta matapaki ana he tuahangata i tÄ“tahi take ahurea me te whakamahi i ngÄ rautaki tuhituhi e hÄpai ana i ngÄ nuka reo hei whakaniko i te pakiwaitara. Ka taea e te Äkonga tÄ“nei mÄ:

  • te Äta whakarite i te kiripuaki matua ki tÄ tuahatanga me tuawahine e mahi ai
  • te Äta whakamahi i ngÄ nuka reo me ngÄ nuka tuhituhi hei hiki i te pakiwaitara
  • te tÄrai i te tÄhÅ« o te pakiwaitara kia aro ai te hunga pÄnui.

Kua Äta whakarite i te tÄhÅ« o ngÄ ariÄ ahurea hei tÅ«Äpapa mÅ te kaupapa nei kia tÅ mai i te hinengaro o te hunga pÄnui. He nanakia ngÄ nuka reo kua whakamahia e te Äkonga e hÄpai ana i ngÄ pikitia Ä-kupu kia whai ai i ngÄ tirohanga, i ngÄ whÄ“ako o te tuahangata (1).

Kua Äta whakarite i ngÄ parekura i waenganui i te Tangata whenua me Tauiwi. Te whakataurekareka i te tuahangata kia whai i ngÄ tonotono o Tauiwi, kia noho hei pÅ«rahorua – ki tÄ te kaituhi kia noho ngÅ« te tuahangata pÄ“rÄ i te kiore i mua tonu i tana kÅkiri i te hoariri. Kua Äta whakatakotoria e te Äkonga he rautaki mÄ te tuahangata, kia whakawÄtea mai ia i ngÄ ringa o Tauiwi ahakoa i te otinga i riro ia hei raukakai o te pakanga (2).

Kia eke ki te Kairangi, tÄ“rÄ pea me hoki anÅ ki te whakamutunga i oti wawe nei, i mate te tuahangata, ko ia te raukakai o te pakanga engari kÄore he tirohanga whakamua rÄnei o ngÄ iwi i tÅ« ki te whawhai. I mate noa te take me te tuahangata.

Whiwhinga Paetae

91782 Whiwhinga Paetae exemplar (PDF | 299 KB)

Commentary

MÅ Paetae me tÄrai te Äkonga he pakiwaitara poto e matapaki ana he tuawahine i tÄ“tahi take ahurea me te whakamahi i ngÄ rautaki tuhituhi e hÄpai ana i ngÄ nuka reo hei whakaniko i te pakiwaitara. Ka taea e te Äkonga tÄ“nei mÄ:

  • te whakarite i te kiripuaki matua ki tÄ tuahangata me tuawahine e mahi ai
  • te whakamahi i ngÄ nuka reo me ngÄ nuka tuhituhi o te pakiwaitara
  • te tÄrai i te tÄhÅ« o te pakiwaitara.

He ngÄwari noa te whai i te tÄhÅ« o te pakiwaitara ahakoa ngÄ hapa. Ko tÄ te Äkonga he whakatau i te tÅ«Äpapa o te kÅrero, arÄ, ko te tiaki i tÅna matua (1).

Ka matapaki i ngÄ whakaaro o te tuawahine ki te tiaki i te mana o tÅna pÄpÄ a KaingÄkau te KÄ«ngi o Manawarea. Ahakoa i kahakina te KÄ«ngi i te kore whakarongo o tÅna pÄpÄ. Hei te otinga o te pakiwaitara, kua riro mai te tuawahine i te KÄ«ngi, kua ora te mana o te KÄ«ngi (2).

I whakamahi te kaituhi i ētahi nuka reo hei hiki i te pakiwaitara (3).

Kia eke ki te Kaiaka me wherawhera te wÄhanga o te pakanga, te rirohanga o te KÄ«ngi. I oti noa te pakanga ka hoki te tuawahine me te KÄ«ngi ki tÅna kÄinga. Ka ahatia, ka whai noa i te oranga tonutanga anÅ? Kua tau te rangimarie i waenganui i ngÄ iwi?

See all Te Reo Rangatira assessment resources